Thứ Bảy, 9 tháng 7, 2005

Quảng Nam: Những người tôn tạo di sản Mỹ Sơn

Theo đoàn cán bộ của Viện Bảo tồn di tích (Bộ Văn hóa - Thông tin), tôi tới Mỹ Sơn vào một ngày cuối tháng 5. Thời gian này, nhiệt độ thung lũng Mỹ Sơn luôn luôn ở mức 39- 40oC, độ ẩm cao, không khí ngột ngạt. Không ít ngày tại hiện trường bảo tồn khu di tích chỉ làm việc được một vài giờ vào buổi sáng. Song, không vì vậy mà tiến độ công việc bị ảnh hưởng. Thật cảm động khi thấy hằng ngày những chuyên gia Italy vẫn phơi mình cùng các cán bộ, công nhân Việt Nam ngoài hiện trường, bất chấp nắng nóng cháy da, cháy thịt để làm việc.

Từ tháng 2-2004, dự án "Bảo tồn di sản thế giới Mỹ Sơn - thuyết minh và hướng dẫn áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế bảo tồn và trùng tu di tích nhóm tháp G" trên đỉnh khu đồi cao phía đông thung lũng Mỹ Sơn đã được khởi công. Dự án được sự bảo trợ của UNESCO với nguồn vốn của Chính phủ Italy thông qua Quỹ Lerici, với mục tiêu xây dựng một hình mẫu về trùng tu khảo cổ học. Ban Ðiều hành dự án gồm đại diện UNESCO và hai phía Việt Nam, Italy. Chính từ những tháng, ngày thực hiện dự án, bên cạnh những cán bộ của Cục Di sản và Viện Bảo tồn, một đội ngũ công nhân, nhân viên trùng tu di tích, khảo cổ học người địa phương cũng dần dần thành thạo công việc và quen với phong cách làm việc khoa học, tỉ mỉ mà nghề nghiệp đòi hỏi.

Một chuyên gia Italy đang miệt mài với công việc.
Theo Cục trưởng Di sản Ðặng Văn Bài, các chuyên gia Italy là tấm gương để các cán bộ, nhân viên Việt Nam học tập. Ngay buổi đầu triển khai dự án, nhiều chuyên gia Italy đã có mặt tại Mỹ Sơn, lúc đông nhất lên đến 20 người. Họ thuộc nhiều lĩnh vực chuyên môn như: kiến trúc, khảo cổ học, địa vật lý, địa chất, quy hoạch cảnh quan, niên đại học. Tính chuyên nghiệp, sự tập trung và niềm đam mê là điều dễ nhận thấy ở các chuyên gia này. Họ lao vào công việc với sự nhiệt thành và niềm say mê. Có một điều ít người biết là phần lớn các chuyên gia đang lao động với mức lương không cao, thậm chí một số người không có lương. Họ tham gia dự án trong thời gian thực hiện đề tài khoa học của mình. Các phương tiện cần thiết như máy tính xách tay, máy ảnh, dụng cụ đo vẽ, đều phải tự trang bị. Vậy mà mọi công việc trên hiện trường luôn được họ thực hiện nghiêm túc.

Khi đoàn cán bộ của Viện Bảo tồn di tích vừa xuống xe, nhóm chuyên gia trẻ đang làm việc ùa tới bắt tay chào mừng. Họ và những cán bộ của Viện từ lâu nay đã trở thành những cộng sự thân thiết. Tôi hỏi chuyện kiến trúc sư người Italy, Ma-nu-ê Co-re: "Làm việc dưới cái nắng khiếp người thế này, các bạn có ngại không? ". Ðôn hậu và cởi mở, nữ kiến trúc sư trẻ đáp ngay: "Không đâu, còn thú vị nữa là đằng khác. Bởi sau mỗi mùa dự án, chúng tôi đều có làn da nâu sẫm mà đâu cần tốn tiền ra phơi nắng bãi biển".

Khí hậu nóng ẩm, điện, nước thiếu thốn là những khó khăn phải đối mặt. Song, họ không nản lòng và đã hòa nhập nhanh vào công việc cùng cuộc sống ở Mỹ Sơn. Với năng khiếu ngoại ngữ và ham học, những người Italy đã có thể bước đầu trao đổi, giao lưu bằng tiếng Việt. Sau hơn một năm công tác, họ có thể hướng dẫn trực tiếp cho công nhân Việt Nam tại hiện trường. Tận mắt thấy nhóm chuyên gia khảo cổ học Việt Nam và Italy làm việc tại Mỹ Sơn mới thấy hết sự vất vả, cần mẫn. Hình ảnh thường thấy về họ là lăn lê, miệt mài trên nhiều hố khai quật, kiên nhẫn gợi từng lớp đất mỏng bằng chiếc bay nhỏ xíu để kiểm tra kỹ càng từng xăng-ti-mét vuông hiện trường. Hôm nào cũng vậy, họ kết thúc công việc với bộ dạng lấm lem, bê bết bùn đất. Với hơn 2.000 m2 khai quật trong hai mùa, có thể hình dung được khối công việc khá lớn được các nhà khảo cổ học thực hiện.

Thật là mừng, chỉ bốn tháng khai quật đầu năm 2004, gần năm trăm hiện vật khảo cổ học quý giá được tìm thấy. Hai tháng đầu năm nay, số hiện vật đã tới hai trăm. Tuy nhiên, để xử lý, bảo quản và lập danh mục cho số hiện vật này phải mất nhiều tháng nữa. Công việc trên đang được tiến hành tại kho hiện vật Nhà trưng bày Mỹ Sơn vừa được đưa vào sử dụng tại khu cầu Khe Thẻ trong khu di tích, thuộc xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên. Công trình do Chính phủ Nhật Bản hỗ trợ với kinh phí khoảng 293 triệu yên, tương đương 40 tỷ đồng Việt Nam, bao gồm một nhà trưng bày rộng 1.000 m2 và nhà làm việc, điều hành, quản lý.

Giữa bao la núi rừng, thoạt trông, việc khai quật có vẻ âm thầm, lặng lẽ. Song, lại rất thú vị trong chiều sâu của giá trị văn hóa, nhất là mỗi khi hiện vật mới được phát hiện, dù đó chỉ là một viên gạch có hoa văn hay một mảnh đá trang trí lạ là cả công trường sôi động hẳn lên. Niềm vui trên khuôn mặt các chuyên gia Việt Nam và Italy rạng rỡ, tưng bừng như trẻ thơ. Mọi người cười nói hân hoan, nhận định, bình luận, đánh giá về hiện vật. Bầu không khí hứng khởi và mãn nguyện lan tỏa đến cả những công nhân đang khai quật, lưng áo ướt đẫm mồ hôi.

Tiến sĩ Pát-tri-a Giô-lét, Trưởng cố vấn kỹ thuật của UNESCO, phụ trách nhóm khảo cổ cho biết: "Ðôi khi, sự quá say mê công việc cũng gây nên một số khó khăn cho chúng tôi, bởi có những hôm xong việc, quá muộn, không còn xe ô-tô đưa đón, đành cuốc bộ bốn km trở về nơi ở. Cũng lãng mạn đấy chứ, khi chỉ có trăng và sao đêm dẫn đường mình về nhà trên các con đường mòn khúc khuỷu ven rừng".

Công việc của các nhà khảo cổ bớt khó khăn nhờ có sự hỗ trợ của máy móc, thiết bị chuyên dụng, đo đạc lấy số liệu tại khu di tích. Nhiều kỹ thuật khảo sát hiện đại rất hữu dụng như khảo sát lập bản vẽ bằng máy toàn đạc điện tử, kỹ thuật chụp ảnh công trình và sử dụng phần mềm xử lý ảnh được ứng dụng. Công việc của họ thường tiếp tục trên máy tính sau bữa ăn tối và kết thúc lúc ba, bốn giờ sáng hôm sau. Có thể nói, kỹ năng xử lý dữ liệu và ứng dụng phần mềm máy tính của chuyên gia rất đáng nể, họ thành thạo ứng dụng nhiều chương trình. Các chuyên gia bạn đã tranh thủ hướng dẫn kỹ thuật viên Việt Nam xử lý và thực hiện những thao tác công nghệ mới. Và sau những giờ lao động căng thẳng, ngày nghỉ cuối tuần đối với họ như ngày hội, khi thì tổ chức liên hoan ăn uống, văn nghệ, nấu các món ăn Việt Nam và Italy, lúc lại rủ nhau đi xem phim.

Tính cách người Italy sôi động và tình cảm. Nhiều cuộc giao lưu văn nghệ giữa các chuyên gia và nhân dân địa phương đã được tiến hành. Trong năm qua, cũng có một số trận đấu bóng đá tổ chức giữa các chuyên gia và nhân viên Ban quản lý Khu di tích Mỹ Sơn, tạo được mối quan hệ thân thiện cùng những ấn tượng đẹp khó quên.

Màn đêm buông xuống, khu di tích Mỹ Sơn tĩnh mịch. Tôi ngỡ ngàng trước vẻ đẹp kỳ ảo của quần thể Di sản văn hóa. Kiến trúc sư Lê Thành Vinh, Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích thân tình bộc lộ: "Tôi đến và làm việc tại Mỹ Sơn từ 20 năm trước, lần nào trở lại cũng cảm thấy nao lòng bởi nét trầm mặc đầy quyến rũ của nơi này. Tĩnh tại ngắm nhìn, anh sẽ như cảm nhận được hơi thở của di tích nghìn năm tuổi với những giá trị kiến trúc, điêu khắc đã trở nên vĩnh cửu. Chẳng vậy mà nhiều chuyên gia nước bạn sau nhiệm kỳ công tác rất gắn bó nơi này và họ đều có lời hẹn tha thiết: sẽ trở lại Mỹ Sơn.

THÁI BẢO
BÁO NHÂN DÂN